از سلسله بروشورهای ترویجی آموزشی کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران

شمارۀ 12

برابری در برابر قانون و حق بهره­مندی از دادرسی عادلانه:

مادۀ 19 اعلامیۀ اسلامی حقوق بشر: مردم در برابر شرع مساوی هستند در این امر حاکم و محکوم نیز با هم برابرند و پناه بردن به دادگاه حقی است که برای همه تضمین شده است. مسؤولیت در اصل شخصی است و هیچ جرمی یا مجازاتی نیست مگر به موجب احکام شریعت. متهم نیز بی­گناه است تا این که محکومیتش از راه محاکمۀ عادلانه­ای که همۀ تضمین­ها برای دفاع از او باشد، ثابت گردد.

مادۀ 7 اعلامیۀ جهانی حقوق بشر: همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بدون تبعیض و بالسویه از حمایت قانون برخوردار شوند. همه حق دارند در مقابل هر تبعیضی که ناقض اعلامیه باشد و بر علیه هر تحریکی که برای چنین تبعیضی به عمل می­آید، به طور تساوی از حمایت قانون بهره­مند شوند.

مادۀ 10 اعلامیۀ جهانی حقوق بشر: هر کس با مساوات کامل حق دارد که دعوایش به وسیلۀ دادگاه مستقل و بی­طرف، منصفانه و به صورت علنی رسیدگی شود و چنین دادگاهی دربرۀ حقوق و الزامات او یا هراتهام جزئی که بر او توجه پیدا کرده باشد، اتخاذ تصمیم نماید.

همچنین طبق مادۀ 11 اعلامیۀ جهانی حقوق بشر: هر کس که به بزهکاری متهم شده باشد بی­گناه محسوب خواهد شد تا وقتی که در جریان یک دادرسی علنی که در آن کلیۀ تضمین­های لازم برای دفاع از او تأمین شده باشد، مجرمیت او بر مبنای قانون محرز گردد.

مادۀ 14 میثاق حقوق مدنی و سیاسی: همه در مقابل دادگاه­ها و مراجع قضائی برابر متساوی هستند. هر کس حق دارد به این که دادخواهی او منصفانه و علنی در یک دادگاه صالح مستقل و بی­طرف تشکیل شده طبق قانون رسیدگی شود. همچنین هر کس متهم به ارتکاب جرمی شود با تساوی کامل حق بهره­مندی از تضمین­های ذیل را خواهد داشت:

الف_ در اسرع وقت و به تفصیل به زبانی که او بفهمد از نوع و علل اتهامی که به او نسبت داده می­شود مطلع باشد.

ب_ وقت و تسهیلات کافی برای تهیۀ دفاع خود و ارتباط با وکیل منتخب خود را داشته باشد.

ج_ بدون تأخیر غیر موجه دربارۀ او قضاوت شود.

د_ در محاکمه حاضر بشود و شخصا یا به وسیلۀ وکیل منتخب خود از خود دفاع کند و در صورتی که وکیل نداشته باشد حق داشتن وکیل به او اطلاع داده شود  و در مواردی که مصلحت اجرای عدالت اقتضاء نماید از طرف دادگاه رأساً برای او وکیلی تعیین شود که در صورت عجز از پرداخت حق­الوکاله هزینه­ای برای وی در بر نخواهد داشت.

هـ _ از شهودی که علیه او شهادت می­دهند سؤالاتی بکند یا بخواهد که از آنها سؤالاتی بشود و شهودی که له او شهادت می­دهند با همان شایط شهود علیه او احضار و از آنها سؤالاتی بشود.

و _ اگ زبانی را که در دادگاه تکلم می­شود نمی­فهمد و یا نمی­تواند به آن تکلم کند یک مترجم به او کمک کند.

ز _ مجبور نشود که علیه خود شهادت بدهد و یا به مجرم بودن اعتراف کند.

اصل 34 قانون اساس جمهوری اسلامی ایران: دادخواهی حق مسلم هر فرد است و هر کسی می­تواند به منظور دادخواهی به دادگاه صالح رجوع نماید، همۀ افراد ملت حق دارند این گونه دادگاه­-ها را در دسترس داشته باشند و هیچ کس را نمی­توان از دادگاهی که به موجب قانون حق مراجعه به آن را دارد، منع کرد. همچنین مطابق با اصل 35 قانون اساسی در همۀ دادگاه­ها طرفین دعوی حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند و اگر توانائی انتخاب وکیل را نداشته باشند باید برای آنها امکانات تعیین وکیل فراهم گردد.

طبق اصل 37 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: نیز اصل بر برائت است و هیچ­کسی از نظر قانون مجرم شناخته نمی­شود، مگر آن که جرم او در دادگاه صالح و به موجب قانون ثابت گردد.

اصل 165 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: محاکمات علنی انجام می­شود و حضور افراد بلامانع است مگر آن که به تشخیص دادگاه علنی بودن آن منافی عفت عمومی  یا نظم عمومی باشد یا در دعاوی خصوصی طرفین دعوا تقاضا کنند که محاکمه علنی نباشد.

حق آزادی عقیده، فکر و بیان

مادۀ 22 اعلامیۀ اسلامی حقوق بشر بند الف و ب: هر انسانی حق دارد که نظر خود را به هر شکلی که مغایر با اصول شرعی نباشد آزادانه بیان دارد و هر انسانی حق دارد برای خیر و نهی از منکر بر طبق ضوابط شریعت اسلامی دعوت کند.

مادۀ 18 و 19 اعلامیۀ جهانی حقوق بشر: هرکس حق دارد  که از آزادی فکر، وجدان و مذهب بهره­مند شود. این حق متضمن آزادی تحول مذهبی یا عقیدتی، همچنین متضمن آزادی اظهار عقیده و ایمان می­باشد و نیز شامل تعلیمات مذهبی و اجرای مراسم دینی است. هر کس می­تواند از این حقوق برخوردار باشد. هرکس حق آزادی عقیده و بیان دارد و حق مزبور شامل شامل آن است که از داشتن عقاید خود بیم و اضطرابی نداشته باشد و در کسب اطلاعات و افکار و در اخذ و انتشار آن به تمام وسایل ممکن و بدون ملاحظات مرزی، آزاد باشد.

مادۀ 18 میثاق حقوق مدنی و سیاسی: هرکس حق آزادی فکر و وجدان و مذهب دارد این حق شامل آزادی داشتن یا قبول یک مذهب یا عقیده به انتخاب خود، همچنین آزادی ابراز مذهب یا معتقدات خود، خواه به طور فردی یا جماعت، خواه به طور علنی یا در خفا، در عبادات و اجرای آداب و اعمال و تعلیمات مذهبی می­باشد. آزادی ابراز مذهب یا معتقدات را نمی­توان تابع محدودیت­هائی نمود مگر آنچه منحصراً به موجب قانون پیش­بینی شده و برای حمایت از امنیت، نظم، سلامت یا اخلاق عمومی یا حقوق و آزادی­های اساسی دیگران ضرورت داشته باشد.

مادۀ 19 میثاق حقوق مدنی و سیاسی: هیچ­کس را نمی­توان به مناسبت عقایدش مورد مزاحمت و اخافه قرار داد و هر کس حق آزادی بیان دارد. این حق شامل آزادی جستجو، کسب و گردآوری و نشر اطلاعات و افکار فردی از هر قبیل بدون هر گونه محدودیت مرزی اعم از شفاهی یا به صورت نوشته یا چاپ  یا به صورت هنری یا به هر وسیلۀ دیگر به انتخاب خود وی می­باشد. اعمال حقوق مذکور در بند 2 این ماده مستلزم حقوق و مسؤولیت­های خاص است و لذا ممکن است تابع محدودیت­های معینی بشود که در قانون تصریح شده و یا برای امور ذیل ضرورت داشته باشد:

الف: احترام حقوق با حیثیت دیگران؛

ب: حفظ امنیت ملی یا نظم عمومی یا سلامت و اخلاق عمومی؛

اصل 23 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: تفتیش عقاید ممنوع است و هیچ­کس را نمی­توان به صرف داشتن عقیده­ای مورد تعرض و مؤاخذه قرار داد.

اصل 25 همین قانون مقرر می­دارد: نشریان و مطبوعات در بیان مطالب آزادند مگر آن که مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشد تفصیل آن را قانون معین می­کند.